Nuri Demirağ 1886’da Sivas’ın Divriği ilçesinde doğdu. Babasını küçük yaşta kaybettikten sonra eğitimini tamamlayıp genç yaşta Ziraat Bankası’nda çalışmaya başladı. Memuriyetten özel girişimciliğe geçişi, Osmanlı’nın son yılları ile Cumhuriyet’in ilk dönemindeki büyük ekonomik dönüşüm içinde gerçekleşti. Demiryolu yapımı, sanayi ve havacılık yatırımlarıyla Türkiye girişimcilik tarihinde özel bir yer edindi.
“Demirağ” soyadına giden çalışmalar
Cumhuriyet dönemindeki demiryolu seferberliğinde kardeşiyle birlikte çeşitli hatların yapımını üstlendi. Demiryolu ağına yaptığı katkı nedeniyle Atatürk tarafından “Demirağ” soyadı verildi. Bu çalışmalar yalnız ray döşemek değil; köprü, tünel, arazi düzeni, iş gücü ve malzeme tedarikini bir arada yöneten büyük altyapı organizasyonlarıydı.
Demirağ farklı sanayi ve yapı yatırımlarına da yöneldi. Hayatını tek bir sektöre bağlamaması, onu erken Cumhuriyet döneminin çok alanlı girişimci tipine yaklaştırır.
Havacılık hayali
Türkiye’de uçak üretimi ve pilot eğitimi için fabrika, atölye ve uçuş alanı kurmaya çalıştı. Nu.D.36 eğitim uçağı ve Nu.D.38 yolcu uçağı projeleri, özel girişimle yerli havacılık sanayisi oluşturma arzusunun simgeleri oldu. Bu girişimlerin teknik başarıları kadar sipariş, sertifikasyon, finansman ve kamu politikasıyla yaşadığı sorunlar da tarihsel değerlendirmeye dâhildir.
Divriği için anlamı
Nuri Demirağ 1957’de yaşamını yitirdi. Doğduğu Divriği’den ülke ölçeğindeki altyapı ve teknoloji projelerine uzanan hikâyesi, yerel imkânların ötesine geçme cesaretiyle anılır. Onu yalnız başarı efsanesi olarak değil, girişim, risk, kamu-özel ilişkisinin ve sanayileşme güçlüklerinin çok yönlü örneği olarak anlatmak daha öğreticidir.
